AYDINLATMA ÖLÇÜMÜ NEDİR ?

Aydınlatma ölçümü; çalışma ortamlarında çalışanların görevlerini güvenli, verimli ve ergonomik koşullarda gerçekleştirebilmesi için mevcut ışık seviyelerinin belirlenmesi amacıyla yapılan iş hijyeni ölçüm faaliyetidir.

Çalışma ortamlarında yeterli ve uygun seviyede aydınlatmanın sağlanması; çalışanların görsel konforunun korunması, hata ve iş kazası risklerinin azaltılması, iş verimliliğinin artırılması ve çalışan sağlığının desteklenmesi açısından büyük önem taşımaktadır.

Yetersiz, aşırı veya yanlış yönlendirilmiş aydınlatma; göz yorgunluğu, baş ağrısı, dikkat azalması, görsel algı hataları ve buna bağlı olarak iş kazası risklerinde artışa neden olabilir.

Aydınlatma ölçümleri sayesinde çalışma alanlarındaki ışık seviyeleri objektif olarak değerlendirilir ve gerekli iyileştirme çalışmaları belirlenir.

YASAL DAYANAK

Aydınlatma ölçümleri aşağıdaki mevzuat ve standartlar kapsamında gerçekleştirilmektedir:
- 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu
- İşyeri Bina ve Eklentilerinde Alınacak Sağlık ve Güvenlik Önlemlerine İlişkin Yönetmelik
- İş Hijyeni Ölçüm, Test ve Analizi Yapan Laboratuvarlar Hakkında Yönetmelik
- TS EN 12464-1 Işık ve Aydınlatma – Çalışma Yerlerinin Aydınlatılması Standardı
- İlgili ulusal ve uluslararası aydınlatma kriterleri

Mevzuat kapsamında işverenler, çalışanların sağlık ve güvenliğini olumsuz etkileyebilecek fiziksel ortam koşullarını değerlendirmek ve gerekli düzenlemeleri yapmakla yükümlüdür.

AYDINLATMA ÖLÇÜMÜNÜN AMACI

Aydınlatma ölçümlerinin temel amaçları şunlardır:
- Çalışma alanlarındaki mevcut aydınlatma seviyesini belirlemek,
- Çalışanların görsel ihtiyaçlarını karşılayacak uygun ışık seviyelerini değerlendirmek,
- Yetersiz veya hatalı aydınlatma kaynaklı riskleri tespit etmek,
- İş kazası ihtimalini azaltmak,
- Çalışma konforunu ve verimliliği artırmak,
- Mevzuat ve standartlara uygunluğu kontrol etmek.

AYDINLATMA ÖLÇÜMÜ NASIL YAPILIR ?

Aydınlatma ölçümleri, çalışma alanının kullanım amacı ve yapılan işin özellikleri dikkate alınarak planlanır.

Ölçüm öncesinde;
- Çalışma alanının büyüklüğü,
- Yapılan işin niteliği,
- Çalışanların görevleri,
- Kullanılan aydınlatma sistemleri,
- Doğal ve yapay ışık kaynakları
değerlendirilir.

Ölçümler, kalibrasyonu yapılmış luxmetre (ışık ölçer) cihazları kullanılarak gerçekleştirilir. Ölçüm sırasında çalışma yüzeylerinde bulunan aydınlatma seviyeleri belirlenir ve elde edilen değerler ilgili standartlar doğrultusunda değerlendirilir.

AYDINLATMADA DEĞERLENDİRİLEN PARAMETRELER

Aydınlatma ölçümlerinde aşağıdaki teknik kriterler değerlendirilir:
- Aydınlık düzeyi (Lux – lx)
- Işık dağılımı,
- Çalışma alanındaki homojenlik,
- Parlama ve yansıma etkileri,
- Doğal ve yapay aydınlatma yeterliliği,
- Görsel konfor koşulları.

Aydınlatma seviyesinin yanı sıra ışığın çalışma ortamında dengeli dağılım göstermesi de önemlidir.

AYDINLATMA SEVİYELERİNİN ÖNEMİ

Çalışma alanlarında gerekli aydınlatma seviyesi;
- Yapılan işin hassasiyetine,
- Görsel dikkat gereksinimine,
- Çalışma ortamının özelliklerine,
- Kullanılan ekipmanlara
göre değişiklik göstermektedir.

Örneğin;
- Genel ofis çalışma alanları,
- Üretim hatları,
- Kalite kontrol noktaları,
- Hassas montaj alanları,
- Depolama alanları
için farklı aydınlatma seviyeleri gerekmektedir.

Bu nedenle ölçüm sonuçları yalnızca sayısal değer olarak değil, yapılan işin özellikleriyle birlikte değerlendirilmelidir.

AYDINLATMA ÖLÇÜMÜ YAPILMASI GEREKEN İŞYERLERİ

Aydınlatma ölçümleri aşağıdaki çalışma alanlarında özellikle önem taşımaktadır:
- Fabrikalar,
- Üretim tesisleri,
- Atölyeler,
- Ofisler,
- Depolar,
- Laboratuvarlar,
- Hastaneler,
- Okullar,
- Mağazalar,
- ontaj ve kalite kontrol alanları,
- Gece vardiyası yapılan işletmeler

KULLANILAN ÖLÇÜM CİHAZLARI

Aydınlatma ölçümlerinde;
- Hassas luxmetre cihazları,
- Işık ölçüm sistemleri,
- Kalibrasyon ekipmanları
kullanılmaktadır.

Ölçüm cihazlarının doğruluğu ve kalibrasyon geçerliliği, güvenilir ölçüm sonuçları elde edilmesi açısından önemlidir.

ÖLÇÜM SONUÇLARININ RAPORLANMASI

Aydınlatma ölçümü sonucunda hazırlanan raporlarda;
- İşletme bilgileri,
- Ölçüm yapılan alanlar,
- Ölçüm noktaları,
- Kullanılan cihaz bilgileri,
- Ölçüm tarihleri,
- Elde edilen lux değerleri,
- Standart ve mevzuat karşılaştırmaları,
- Teknik değerlendirmeler,
- İyileştirme önerileri
yer almaktadır.

Hazırlanan raporlar, işletmelerin iş sağlığı ve güvenliği çalışmalarında teknik değerlendirme dokümanı olarak kullanılabilir.

AYDINLATMA KOŞULLARININ İYİLEŞTİRİLMESİ İÇİN ALINABİLECEK ÖNLEMLER

Yapılan ölçümler sonucunda gerekli görülmesi halinde;
- Uygun güçte ve özellikte aydınlatma armatürleri kullanılması,
- Aydınlatma noktalarının doğru konumlandırılması,
- Yetersiz ışık alan bölgelerin iyileştirilmesi,
- Parlama ve yansımaların azaltılması,
- Aydınlatma sistemlerinin düzenli bakımının yapılması,
- Doğal ışık kullanımının optimize edilmesi
sağlanabilir.

AYDINLATMA ÖLÇÜMÜNÜN İŞLETMELERE FAYDALARI

Düzenli aydınlatma ölçümleri;
- Çalışanların görsel konforunun artırılmasına,
- İş kazası risklerinin azaltılmasına,
- Çalışma verimliliğinin yükseltilmesine,
- Ergonomik çalışma koşullarının oluşturulmasına,
- Yasal yükümlülüklerin yerine getirilmesine
katkı sağlar.

SONUÇ

Aydınlatma ölçümü, çalışanların güvenli ve sağlıklı çalışma ortamlarında faaliyet göstermesi için iş hijyeni kapsamında değerlendirilmesi gereken önemli fiziksel risk ölçümlerinden biridir.

Profesyonel ekipmanlarla gerçekleştirilen aydınlatma ölçümleri sayesinde işletmeler, çalışma alanlarının uygunluğunu değerlendirebilir, gerekli iyileştirmeleri yapabilir ve çalışan güvenliğini destekleyen daha verimli çalışma ortamları oluşturabilir.