AĞIR METAL MARUZİYET ÖLÇÜMÜ NEDİR?

Ağır metal maruziyet ölçümü; çalışma ortamlarında bulunan kurşun, kadmiyum, krom, nikel, cıva ve benzeri metal içerikli partikül, duman veya buharların çalışanların sağlığı açısından oluşturabileceği risklerin belirlenmesi amacıyla gerçekleştirilen hijyeni ölçüm ve analiz faaliyetidir.

Metal işleme, kaynak, döküm, kaplama, pil üretimi, maden, kimya ve benzeri birçok endüstriyel süreçte ağır metal içeren kirleticiler ortaya çıkabilmektedir. Bu maddeler solunum yolu, cilt teması veya ağız yoluyla vücuda alınarak çalışan sağlığı üzerinde olumsuz etkiler oluşturabilir.

Uzun süreli ağır metal maruziyeti; sinir sistemi, böbrekler, solunum sistemi, kan yapımı ve diğer biyolojik sistemler üzerinde ciddi sağlık risklerine neden olabileceğinden, çalışma ortamlarında düzenli olarak değerlendirilmesi gerekmektedir.

YASAL DAYANAK

Ağır metal maruziyet ölçümleri aşağıdaki mevzuat ve standartlar kapsamında gerçekleştirilmektedir:
- 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu
- Kimyasal Maddelerle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik
- Tozla Mücadele Yönetmeliği
- İş Hijyeni Ölçüm, Test ve Analizi Yapan Laboratuvarlar Hakkında Yönetmelik
- Kişisel Maruziyet Sınır Değerleri ile ilgili ulusal mevzuat hükümleri
- İlgili TS EN, ISO ve uluslararası analiz standartları
İşverenler, çalışanların kimyasal maddelere maruziyetini değerlendirmek, gerekli ölçüm ve analizleri yaptırmak ve riskleri azaltıcı önlemleri uygulamakla yükümlüdür.

AĞIR METAL ÖLÇÜMÜNÜN AMACI

Ağır metal maruziyet ölçümlerinin temel amaçları :
- Çalışanların maruz kaldığı ağır metal seviyelerini belirlemek,
- Çalışma ortamındaki metal kaynaklı riskleri tespit etmek,
- Mevzuatta belirtilen sınır değerlerle karşılaştırma yapmak,
- Meslek hastalığı risklerini azaltmak,
- Kullanılan mühendislik kontrollerinin etkinliğini değerlendirmek,
- Çalışan sağlığını koruyacak önlemleri belirlemek.

AĞIR METAL TÜRLERİ VE SAĞLIK ETKİLERİ

Kurşun (Pb)

Kurşun; akü üretimi, metal işleme, boya, kaplama ve geri dönüşüm faaliyetlerinde karşılaşılabilen ağır metallerden biridir. Uzun süreli kurşun maruziyeti;
- Sinir sistemi etkilenmeleri,
- Kan yapımı bozuklukları,
- Böbrek fonksiyonlarında bozulmalar,
- Genel sağlık problemleri
ile ilişkilendirilebilir.

Krom (Cr)

Özellikle paslanmaz çelik üretimi, kaynak, kaplama ve metal sanayinde görülebilir.

Bazı krom bileşikleri;
- Solunum sistemi üzerinde olumsuz etkiler,
- Cilt hassasiyetleri,
- Mesleki sağlık riskleri
oluşturabilir.

Nikel (Ni)

Nikel; metal alaşımları, kaplama işlemleri ve kaynak uygulamalarında kullanılmaktadır.

Maruziyet durumunda;
- Cilt hassasiyetleri,
- Solunum yolu etkilenmeleri,
- Alerjik reaksiyonlar
görülebilir.

Kadmiyum (Cd)

Kadmiyum; pil üretimi, kaplama işlemleri ve bazı metal uygulamalarında kullanılabilir.

Maruziyet durumunda;
- Böbrek fonksiyonları,
- Kemik yapısı,
- Solunum sistemi
üzerinde olumsuz etkiler oluşturabilir.

Cıva (Hg)

Cıva; bazı endüstriyel proseslerde ve özel uygulamalarda kullanılabilen toksik özellikte bir metaldir.

Maruziyet durumunda;
 - Sinir sistemi,
 - Böbrekler,
 - Genel metabolik sistem
üzerinde etkiler oluşturabilir.

AĞIR METAL MARUZİYET NASIL ÖLÇÜLÜR?

Ağır metal ölçümleri, çalışma ortamının özellikleri ve yürütülen faaliyetler dikkate alınarak planlanır.

Ölçüm öncesinde;
- Kullanılan hammaddeler,
- Üretim prosesleri,
- Kaynak ve kesim faaliyetleri,
- Çalışan görevleri,
- Havalandırma sistemleri,
- Maruziyet süreleri
değerlendirilir.

Ölçümler iki farklı şekilde gerçekleştirilebilir:

1-Kişisel Maruziyet Ölçümü

Çalışanın solunum bölgesinden alınan hava örnekleri ile gerçekleştirilir. Bu yöntemde çalışan üzerine yerleştirilen örnekleme ekipmanları kullanılarak çalışma süresi boyunca solunan havadaki ağır metal miktarı belirlenir.

2-Ortam Ölçümü

Çalışma alanındaki genel ağır metal konsantrasyonunun belirlenmesi amacıyla yapılır. Üretim alanları, kaynak bölümleri, döküm alanları ve kaplama tesisleri gibi bölgelerde uygulanabilir.

ÖLÇÜMLERDE KULLANILAN ANALİZ YÖNTEMLERİ

Ağır metal analizlerinde;
- Numune alma ekipmanları,
- Filtre sistemleri,
- Laboratuvar analiz yöntemleri,
- Atomik absorpsiyon spektrometresi (AAS),
- İndüktif eşleşmiş plazma (ICP) analiz yöntemleri
kullanılabilmektedir.

Analiz sonuçları ilgili mevzuat sınır değerleri ile karşılaştırılarak değerlendirilir.

AĞIR METAL ÖLÇÜMÜ YAPILMASI GEREKEN İŞYERLERİ

Ağır metal maruziyet ölçümleri özellikle aşağıdaki sektörlerde önemlidir:
- Metal üretim tesisleri,
- Kaynak yapılan işletmeler,
- Dökümhaneler,
- Otomotiv sanayi,
- Galvaniz ve kaplama tesisleri,
- Akü üretim ve geri dönüşüm tesisleri,
- Madencilik işletmeleri,
- Kimya sanayi,
- Boya üretim tesisleri,
- Elektronik üretim alanları.

KULLANILAN  ÖLÇÜM VE ANALİZ EKİPMANLARI

Ağır metal ölçümlerinde;
- Kişisel örnekleme pompaları,
- Filtre ve numune alma sistemleri,
- Laboratuvar analiz cihazları,
- Kalibrasyon ekipmanları
kullanılmaktadır.

Ölçüm cihazlarının uygunluğu ve analiz yöntemlerinin doğruluğu, güvenilir sonuç elde edilmesi açısından büyük önem taşır.

ÖLÇÜM SONUÇLARININ RAPORLANMASI

Hazırlanan ağır metal ölçüm raporlarında;
- İşletme bilgileri,
- Ölçüm yapılan bölümler,
- Ölçüm yöntemi,
- Numune alma bilgileri,
- Analiz edilen metal türleri,
- Ölçüm sonuçları,
- Mevzuat karşılaştırmaları,
- Teknik değerlendirme,
- Risk azaltıcı öneriler
yer almaktadır.

AĞIR METAL RİSKLERİNE KARŞI ALINABİLECEK ÖNLEMLER

Maruziyeti azaltmak amacıyla;
- Kaynakta kontrol yöntemlerinin uygulanması,
- Lokal emiş sistemlerinin kullanılması,
- Kapalı sistem proseslerin tercih edilmesi,
- Çalışma alanlarının düzenli temizlenmesi,
- Uygun kişisel koruyucu donanımların kullanılması,
- Çalışanlara kimyasal riskler konusunda eğitim verilmesi,
- Periyodik sağlık gözetimlerinin yapılması
gerekmektedir.

AĞIR METAL ÖLÇÜMLERİNİN İŞLETMELERE FAYDALARI

Düzenli ağır metal maruziyet ölçümleri;
- Çalışan sağlığının korunmasına,
- Meslek hastalıklarının önlenmesine,
- Kimyasal risklerin kontrol edilmesine,
- Yasal yükümlülüklerin yerine getirilmesine,
- Güvenli çalışma ortamlarının oluşturulmasına
katkı sağlar.

SONUÇ

Ağır metal maruziyet ölçümleri, kimyasal risklerin bulunduğu çalışma ortamlarında çalışan sağlığının korunması açısından kritik öneme sahip iş hijyeni uygulamalarından biridir.

Profesyonel ölçüm ve analiz yöntemleri ile gerçekleştirilen değerlendirmeler sayesinde işletmeler, ağır metal kaynaklı riskleri -belirleyebilir, gerekli kontrol önlemlerini uygulayabilirve çalışanları için daha güvenli çalışma koşulları oluşturabilir.