ELEKTROMANYETİK ALAN ÖLÇÜMÜ NEDİR ?

Elektromanyetik alan ölçümü; çalışma ortamlarında bulunan elektrik ve manyetik alanların seviyelerinin belirlenmesi, çalışanların maruz kaldığı elektromanyetik alan değerlerinin değerlendirilmesi ve gerekli kontrol önlemlerinin planlanması amacıyla gerçekleştirilen fiziksel risk ölçüm faaliyetidir.

Elektrik enerjisi kullanan tüm sistemler çevrelerinde elektromanyetik alan oluşturabilir. Endüstriyel makineler, elektrik panoları yüksek güçlü ekipmanlar, haberleşme sistemleri ve çeşitli teknolojik cihazlar elektromanyetik alan kaynakları arasında yer almaktadır.

Çalışanların maruz kaldığı elektromanyetik alan seviyelerinin belirlenmesi; güvenli çalışma koşullarının oluşturulması, risklerin değerlendirilmesi ve mevzuat gerekliliklerinin yerine getirilmesi açısından önem taşımaktadır.

YASAL DAYANAK

Elektromanyetik alan ölçümleri aşağıdaki mevzuat ve teknik kriterler kapsamında gerçekleştirilmektedir:
- 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu
- Çalışanların Elektromanyetik Alanların Etkilerinden Kaynaklanan Risklerden Korunmasına Dair Yönetmelik
- İş Hijyeni Ölçüm, Test ve Analizi Yapan Laboratuvarlar Hakkında Yönetmelik
- 2013/35/AB Elektromanyetik Alanlar Direktifi
- ICNIRP (Uluslararası İyonlaştırıcı Olmayan Radyasyondan Korunma Komisyonu) kılavuzları
- İlgili TS EN ve IEC standartları

İşverenler, çalışanların elektromanyetik alan kaynaklı risklere maruziyetini değerlendirmek vegerekli koruyucu önlemleri almakla yükümlüdür.

ELEKTROMANYETİK ALAN NEDİR ?

Elektromanyetik alan; elektrik yüklerinin hareketi sonucunda oluşan elektrik alan ve manyetik alan bileşenlerinin birlikte oluşturduğu fiziksel etkidir.

Elektromanyetik alanlar iki temel bileşenden oluşur:

1-Elektrik Alan (E Alanı)

Elektrik gerilimi bulunan sistemlerin çevresinde oluşan alandır.
Genellikle;
- Volt/metre (V/m)
birimi ile ifade edilir.

2-Manyetik Alan (B Alanı)

Elektrik akımı geçen iletkenlerin çevresinde oluşan alandır.

Genellikle;
- Tesla (T),
- Mikrotesla (µT)
birimleri kullanılarak değerlendirilir.

ELEKTROMANYETİK ALAN KAYNAKLARI

Çalışma ortamlarında elektromanyetik alan oluşturabilecek başlıca kaynaklar:
- Elektrik panoları,
- Trafo merkezleri,
- Yüksek gerilim ekipmanları,
- Elektrik motorları,
- Kaynak makineleri,
- Endüksiyon fırınları,
- Isıtma sistemleri,
- Haberleşme ekipmanları,
- Radar ve anten sistemleri,
- Tıbbi görüntüleme cihazları,
- Endüstriyel elektromanyetik sistemler.

ELEKTROMANYETİK ALAN ÖLÇÜMÜNÜN AMACI

Elektromanyetik alan ölçümlerinin temel amaçları:
- Çalışma ortamındaki elektromanyetik alan seviyelerini belirlemek,
- Çalışanların maruziyet durumunu değerlendirmek,
- Mevzuatta belirtilen sınır değerlerle karşılaştırma yapmak,
- Elektromanyetik alan kaynaklarını tespit etmek,
- Riskli bölgeleri belirlemek,
- Çalışan güvenliğini artıracak önlemleri planlamak.

ELEKTROMANYETİK ALAN ÖLÇÜMÜ NASIL YAPILIR ?

Ölçüm öncesinde çalışma ortamı ve elektromanyetik alan kaynakları değerlendirilir.

Ön incelemede;
- Kullanılan elektrikli ekipmanlar,
- Çalışma alanının özellikleri,
- Ekipmanların güç seviyeleri,
- Çalışanların ekipmanlara uzaklığı,
- Maruziyet süreleri
belirlenir.

Ölçümler, uygun kalibrasyona sahip elektromanyetik alan ölçüm cihazları kullanılarak gerçekleştirilir.

Ölçüm sırasında;
- Elektrik alan şiddeti,
- Manyetik alan şiddeti,
- Frekans değerleri,
- Alan yoğunlukları
değerlendirilir.

ELEKTROMANYETİK ALAN ÖLÇÜMÜNDE DEĞERLENDİRİLEN PARAMETRELER

Ölçümlerde aşağıdaki teknik parametreler incelenebilir:
- Elektrik alan şiddeti (V/m),
- Manyetik alan yoğunluğu (µT veya mT),
- Frekans (Hz),  Güç yoğunluğu,
- Maruziyet süresi,
- Kaynağa olan mesafe.
Elde edilen sonuçlar ilgili mevzuat limitleri ile karşılaştırılarak değerlendirilir.

ELEKTROMANYETİK ALAN ÖLÇÜMÜ YAPILMASI GEREKEN İŞYERLERİ

Aşağıdaki çalışma alanlarında elektromanyetik alan değerlendirmeleri önem taşımaktadır:
- Elektrik üretim tesisleri,
- Enerji dağıtım işletmeleri,
- Trafo merkezleri,
- Metal sanayi,
- Kaynak atölyeleri,
- Endüksiyon ısıtma tesisleri,
- Otomotiv üretim tesisleri,
- Haberleşme altyapıları,
- Hastaneler,
- Laboratuvarlar,
- Elektronik üretim tesisleri.

KULLANILAN ÖLÇÜM CİHAZLARI

Elektromanyetik alan ölçümlerinde;
- Geniş bant elektromanyetik alan ölçerler,
- Elektrik alan probları,
- Manyetik alan probları,
- Frekans analiz cihazları
kullanılmaktadır.
Ölçüm cihazlarının kalibrasyonu ve uygun ölçüm metodolojisi, sonuçların güvenilirliği açısından büyük önem taşır.

ELEKTROMANYETİK ALANLARIN ÇALIŞAN SAĞLIĞI  AÇISINDAN ÖNEMİ

Elektromanyetik alanların çalışanlar üzerindeki etkileri;
- Alanın frekansına,
- Şiddetine,
- Maruziyet süresine,
- Çalışanın kaynağa uzaklığına
bağlı olarak değişiklik gösterebilir.

Bu nedenle çalışma ortamlarında elektromanyetik alan seviyelerinin ölçülmesi ve uygun şekilde değerlendirilmesi önemlidir.

ELEKTROMANYETİK ALAN RİSKLERİNE KARŞI ALINABİLECEK ÖNLEMLER

Maruziyeti azaltmak amacıyla;
- Elektromanyetik alan kaynağı ile çalışan arasındaki mesafenin artırılması,
- Kaynakların uygun şekilde izole edilmesi,
- Erişim sınırlarının belirlenmesi,
- Teknik koruma önlemlerinin uygulanması,
- Çalışma sürelerinin düzenlenmesi,
- Riskli alanlarda gerekli uyarı işaretlerinin kullanılması,
- Çalışanlara bilgilendirme ve eğitim verilmesi
sağlanabilir.

ÖLÇÜM SONUÇLARININ RAPORLANMASI

Elektromanyetik alan ölçüm raporlarında;
- İşletme bilgileri,
- Ölçüm yapılan bölümler,
- Elektromanyetik alan kaynakları,
- Kullanılan cihaz bilgileri,
- Ölçüm yöntemi,
- Ölçüm değerleri,
- Limit değer karşılaştırmaları,
- Teknik değerlendirme ve öneriler
yer almaktadır.

Hazırlanan raporlar, iş sağlığı ve güvenliği risk değerlendirme çalışmalarında teknik veri olarak kullanılabilir.

ELEKTROMANYETİK ALAN ÖLÇÜMÜNÜN İŞLETMELERE FAYDALARI

Düzenli elektromanyetik alan ölçümleri;
- Çalışanların fiziksel risklerden korunmasına,
- Riskli alanların belirlenmesine,
- İş güvenliği uygulamalarının geliştirilmesine,
- Mevzuat gerekliliklerinin karşılanmasına,
- Güvenli çalışma ortamlarının oluşturulmasına
katkı sağlar.

SONUÇ

Elektromanyetik alan ölçümü, elektrik ve elektronik sistemlerin yoğun olarak kullanıldığı çalışma ortamlarında değerlendirilmesi gereken önemli fiziksel risk analizlerinden biridir.

Profesyonel ölçüm ekipmanları ve uygun yöntemlerle gerçekleştirilen elektromanyetik alan değerlendirmeleri sayesinde işletmeler, mevcut riskleri belirleyebilir, gerekli iyileştirmeleri uygulayabilir ve çalışan güvenliğini destekleyen çalışma ortamları oluşturabilir.