TOZ ÖLÇÜMÜ NEDİR ?

Toz ölçümü; çalışma ortamında bulunan ve çalışanların solunum yoluyla maruz kalabileceği tozların miktarının belirlenmesi, sağlık açısından oluşturabileceği risklerin değerlendirilmesi ve gerekli kontrol önlemlerinin planlanması amacıyla gerçekleştirilen iş hijyeni ölçüm faaliyetidir.

Endüstriyel faaliyetlerin gerçekleştirildiği birçok işyerinde üretim süreçleri sırasında farklı özelliklere sahip tozlar ortaya çıkabilmektedir. Bu tozların türü, yoğunluğu, partikül boyutu ve maruziyet süresi çalışan sağlığı açısından önemli riskler oluşturabilir.

Uzun süreli ve kontrolsüz toz maruziyeti; meslek hastalıklarına, solunum sistemi rahatsızlıklarına, akciğer fonksiyonlarında bozulmalara ve çalışma performansında düşüşlere neden olabilir.

Bu nedenle işyerlerinde toz kaynaklarının belirlenmesi, çalışanların maruziyet seviyelerinin ölçülmesi ve uygun kontrol yöntemlerinin uygulanması büyük önem taşımaktadır.

YASAL DAYANAK

Toz ölçümleri aşağıdaki mevzuat ve standartlar kapsamında gerçekleştirilmektedir:
- 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu
- Tozla Mücadele Yönetmeliği
- İş Hijyeni Ölçüm, Test ve Analizi Yapan Laboratuvarlar Hakkında Yönetmelik
- Mesleki Maruziyet Sınır Değerleri ile ilgili ilgili mevzuat hükümleri
- İlgili TS EN ve ISO standartları
İşverenler; çalışanların toz kaynaklı risklerden korunması amacıyla ortam değerlendirmesi yapmak, gerekli ölçüm ve analizleri gerçekleştirmek, riskleri azaltıcı teknik ve organizasyonel önlemleri almakla yükümlüdür.

TOZ ÖLÇÜMÜNÜN AMACI

Toz ölçümlerinin temel amaçları şunlardır:
- Çalışma ortamındaki toz yoğunluğunun belirlenmesi,
- Çalışanların solunum yoluyla maruz kaldığı toz miktarının tespit edilmesi,
- Toz kaynaklarının ve yayılım noktalarının belirlenmesi,
- Meslek hastalığı risklerinin değerlendirilmesi,
- Mevzuatta belirtilen sınır değerlerin kontrol edilmesi,
- Havalandırma ve toz kontrol sistemlerinin etkinliğinin değerlendirilmesi,
- İş sağlığı ve güvenliği çalışmalarına teknik veri sağlanması.

TOZ ÇEŞİTLERİ VE SAĞLIK ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ

Çalışma ortamlarında oluşan tozlar yapılarına ve etkilerine göre farklılık göstermektedir.

Solunabilir Toz

Çalışanın solunum yollarına ulaşabilen ve akciğerlerin derin bölgelerine kadar ilerleyebilen küçük partiküllerdir.

Uzun süreli maruziyet sonucunda solunum sistemi üzerinde olumsuz etkiler oluşturabilir.

İnce Tozlar

Partikül boyutu küçük olan ve havada uzun süre asılı kalabilen tozlardır.

Bu tür tozlar özellikle kapalı çalışma alanlarında çalışanlar açısından risk oluşturabilir.

Metal Tozları

Metal işleme, taşlama, kaynak ve döküm faaliyetleri sırasında ortaya çıkabilen metal içerikli partiküllerdir.

Çalışanların solunum yolları ve genel sağlık durumu açısından değerlendirilmesi gerekir.

TOZ ÖLÇÜMÜ NASIL YAPILIR ?

Toz ölçümleri, çalışma ortamının özellikleri ve yürütülen faaliyetler dikkate alınarak planlanır.

Ölçüm öncesinde;
- İşletmenin faaliyet alanı,
- Kullanılan makineler,
-Üretim süreçleri,
- Toz oluşum kaynakları,
- Çalışanların görevleri,
- Çalışma süreleri
değerlendirilir.

Ölçümler;
- Ortam toz ölçümü,
- Kişisel toz maruziyet ölçümü
şeklinde gerçekleştirilebilir.

Kişisel ölçümlerde çalışan üzerine yerleştirilen örnekleme ekipmanları kullanılarak çalışma süresi boyunca solunan hava içerisindeki toz miktarı belirlenir.

KİŞİSEL TOZ MARUZİYET ÖLÇÜMÜ

Kişisel toz maruziyet ölçümü, çalışanın gerçek çalışma koşullarında maruz kaldığı toz miktarının belirlenmesi amacıyla yapılır.

Ölçüm sırasında;
- Numune alma pompası,
- Filtre sistemleri,
- Uygun örnekleme ekipmanları
kullanılır.

Çalışanın solunum bölgesinden alınan hava örnekleri analiz edilerek maruziyet seviyesi hesaplanır. Bu yöntem, çalışanların mesleki risklerinin doğru şekilde değerlendirilmesini sağlar.

ORTAM TOZ ÖLÇÜMÜ 

Ortam toz ölçümü, çalışma alanındaki genel toz seviyesinin belirlenmesi amacıyla gerçekleştirilir.
Bu ölçümler;
- Üretim alanları,
- Atölyeler,
- Depolar,
- Kapalı çalışma alanları
gibi bölgelerde uygulanabilir.
Elde edilen sonuçlar, çalışma ortamındaki toz kontrol önlemlerinin yeterliliğinin değerlendirilmesine yardımcı olur.

ÖLÇÜMLERDE  DEĞERLENDİRİLEN PARAMETRELER 

Toz ölçümlerinde aşağıdaki kriterler değerlendirilir:
- Toplam toz konsantrasyonu,
- Solunabilir toz konsantrasyonu,
- İnspirabl toz miktarı,
- Çalışan maruziyet süresi,
- Toz türü ve kimyasal yapısı,
- Havadaki partikül yoğunluğu.

TOZ ÖLÇÜMÜ YAPILMASI GEREKEN İŞ YERLERİ

Aşağıdaki sektörlerde toz ölçümleri özellikle önem taşımaktadır:
- Madencilik işletmeleri,
- Taş ocakları,
- Çimento fabrikaları,
- Beton üretim tesisleri,
- Seramik sektörü,
- Dökümhaneler,
- Metal işleme tesisleri,
- Mobilya ve ahşap sektörü,
- İnşaat faaliyetleri,
- Mermer ve doğal taş işletmeleri,
- Gıda üretim tesisleri,
- Kimya sanayi.

KULLANILAN ÖLÇÜM CİHAZLARI

Toz ölçümlerinde;
- Kişisel örnekleme pompaları,
- Toz numune alma sistemleri,
- Filtre ekipmanları,
- Partikül ölçüm cihazları,
- Analiz ekipmanları
kullanılmaktadır.

Kullanılan cihazların ölçüm öncesi ve sonrası kontrollerinin yapılması, sonuçların güvenilirliği açısından önemlidir.

ÖLÇÜM SONUÇLARININ RAPORLANMASI

Hazırlanan toz ölçüm raporlarında;
- İşletme bilgileri,
- Ölçüm yapılan bölümler,
- Ölçüm yöntemi,
- Kullanılan cihaz bilgileri,
- Numune alma süreleri,
- Analiz sonuçları,
- Mevzuat karşılaştırmaları,
- Teknik değerlendirme ve öneriler
yer almaktadır.

Rapor sonuçları, işletmelerin risk değerlendirmesi ve iş sağlığı güvenliği çalışmalarında kullanılabilecek teknik bir doküman niteliğindedir.

TOZ RİSKLERİNE KARŞI ALINABİLECEK ÖNLEMLER 

Toz maruziyetini azaltmak amacıyla;
- Toz oluşumunun kaynağında kontrol edilmesi,
- Kapalı sistem çalışma yöntemlerinin uygulanması,
- Lokal havalandırma sistemlerinin kullanılması,
- Genel havalandırmanın iyileştirilmesi,
- Düzenli temizlik uygulamalarının yapılması,
- Uygun kişisel koruyucu donanımların kullanılması,
- Çalışanlara toz riskleri konusunda eğitim verilmesi
gerekmektedir.

TOZ ÖLÇÜMÜNÜN İŞLETMELERİNE FAYDALARI

Düzenli toz ölçümleri;
- Çalışan sağlığının korunmasına,
- Meslek hastalıklarının önlenmesine,
- İş hijyeni koşullarının iyileştirilmesine,
- Yasal yükümlülüklerin yerine getirilmesine,
- Daha güvenli ve sürdürülebilir çalışma ortamlarının oluşturulmasına
katkı sağlamaktadır.

SONUÇ

Toz ölçümleri, çalışanların solunum yolu ile maruz kalabileceği risklerin belirlenmesi ve kontrol altına alınması açısından iş hijyeninin temel uygulamalarından biridir.

Uzman ekipler tarafından gerçekleştirilen doğru planlanmış ölçüm ve analizler sayesinde işletmeler, çalışma ortamındaki toz risklerini belirleyebilir, gerekli iyileştirme çalışmalarını uygulayabilir ve çalışan sağlığını koruyan güvenli çalışma alanları oluşturabilir.