1. GİRİŞ
İş makineleri; şantiyelerde, maden ocaklarında, fabrika sahalarında ve lojistik alanlarda kazı, yükleme, taşıma ve serme gibi ağır operasyonları gerçekleştiren yüksek riskli iş ekipmanlarıdır. Bu ekipmanların güvenli çalışmasının sağlanması, devrilme, mekanik kopma veya ezilme gibi ölümlü/yaralanmalı iş kazalarının önlenmesi ve yasal yükümlülüklerin yerine getirilmesi amacıyla periyodik test ve kontrollerinin yapılması zorunludur.

YASAL DAYANAK:
Bu kontroller, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’nun 10. ve 11. maddeleri ile İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği gereğince hukuki bir yükümlülüktür.

2. İŞ MAKİNELERİ NEDİR?
İş makineleri; üzerinde kendinden tahrikli motoru bulunan, paletli veya tekerlekli yapıda, ağır hizmet tipi ataşmanlarla donatılmış mekanik ve hidrolik sistemlerdir. Bu ekipmanların düzenli kontrolü sayesinde:
- İş güvenliği en üst düzeye çıkarılır.
- Devrilme, kopma ve çarpma kaynaklı iş kazaları önlenir.
- Ağır hidrolik ve mekanik arızaların önüne geçilir.
- Yakıt tasarrufu ve yüksek operasyonel verimlilik sağlanır.
- 6331 sayılı Kanun uyarınca yasal yükümlülükler eksiksiz yerine getirilir.

3. NEDEN PERİYODİK KONTROL YAPILMALIDIR? (YASAL YÜKÜMLÜLÜKLER)
İş makinelerinin düzenli kontrolü:
- Yönetmelik Uyumu: İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği gerekliliklerini yerine getirir.
- İşverenin Sorumluluğu (Madde 5 ve 6): İşveren, iş ekipmanının çalışanların sağlık ve güvenliğine zarar vermeyecek şekilde, yapılacak işe uygun olmasını sağlamakla yükümlüdür.
- Bakım Sürekliliği: Zorlu saha şartlarında çalışan makinenin yapısal ve mekanik ömrünün korunarak güvenli durumda kalmasını sağlar.
- Erken Teşhis: Hidrolik kaçakların, bom çatlaklarının, fren aşınmalarının veya pim boşluklarının önceden tespit edilmesini sağlar.
- İşletme Güvencesi: Sahada aniden yaşanabilecek büyük mekanik kırılmaların ve proje durmalarının önüne geçerek işletme sürekliliğini artırır.

4. HİZMET KAPSAMIMIZ
Çeşgem Mühendislik tarafından yürürlükteki yönetmeliğin EK-III (Bakım, Onarım ve Periyodik Kontroller ile İlgili Hususlar) maddesine uygun olarak gerçekleştirilen testler:
- Genel dış görsel muayene, şasi, yürüyüş takımları (palet/tekerlek) kontrolü.
- ROPS (Devrilmeye Karşı Koruyucu Yapı) ve FOPS (Düşen Nesnelere Karşı Koruyucu Yapı) kabin kontrolleri.
- Bom, arm, kova, ataşman mekanizmaları ve kaynaklı birleşimlerin kontrolü.
- Hidrolik pompalar, silindirler, valfler ve hortumların sızdırmazlık/basınç testleri.
- Servis freni, park freni, direksiyon sistemi ve yürüyüş şanzımanı fonksiyon testleri.
- Geri vites ikaz sesleri (alarm), tepe lambaları, aydınlatma ve korna kontrolleri.
- Emniyet kemerleri, aynalar ve operatör görüş alanı destek sistemlerinin kontrolü.
- Tespit edilen uygunsuzlukların değerlendirilmesi ve raporlanması.

5. SİSTEM BİLEŞENLERİ VE KONTROL SIKLIĞI
Yönetmeliğin EK-III maddesi ve TS ISO 20474 standardı uyarınca, standartlarda aksi belirtilmediği sürece aşağıda belirtilen iş makinelerinin YILDA EN AZ 1 DEFA periyodik kontrolünün yapılması zorunludur:
- Kazı ve Yükleme Makineleri: Ekskavatörler, yükleyiciler (loder), kazıcı yükleyiciler (beko-loder).
- Yol ve Zemin Makineleri: Greyderler, dozerler, silindirler, asfalt sericiler (finişer).
- Taşıma ve Lojistik Makineleri: Belden kırma kaya kamyonları, damperli saha kamyonları.
- Özel Hizmet Makineleri: Sondaj makineleri, skreyperler, tünel açma makineleri ve boru döşeyiciler.

6. RAPORLAMA VE YÖNETMELİK ESASLARI (MADDE 7)
Yapılan test ve kontroller sonrasında:
- Bakanlık Uyumu: Kontroller sadece Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından yetkilendirilmiş, EKİPNET sistemine kayıtlı uzman makine mühendislerince yapılır.
- Standartlara Uygunluk: Sonuçlar uluslararası iş makineleri emniyet kriterlerine (ISO, EN standartları) göre değerlendirilir.
- Mevzuata Uygun Rapor: Fonksiyonel test verilerini, emniyet donanımlarının durumunu ve varsa düzeltici/önleyici faaliyet önerilerini içeren Onaylı Periyodik Kontrol Raporu hazırlanır.
- Özel Durum Kontrolleri: İş makinesinin büyük bir kazaya karışması, bom/ataşman revizyonu yapılması veya uzun süre kullanılmaması durumunda periyodik süre beklenmeksizin kontrol tekrarlanır.