TİTREŞİM ÖLÇÜMÜ NEDİR ?

Titreşim ölçümü; çalışanların iş ekipmanları, makineler veya çalışma ortamlarından kaynaklanan mekanik titreşimlere maruziyet seviyelerinin belirlenmesi amacıyla gerçekleştirilen iş hijyeni ölçüm faaliyetidir.

Çalışma ortamlarında kullanılan birçok makine ve ekipman, çalışanlara el-kol veya tüm vücut titreşimi şeklinde mekanik titreşim aktarabilmektedir. Uzun süreli ve yüksek seviyeli titreşim maruziyeti; dolaşım sistemi rahatsızlıkları, kas-iskelet sistemi problemleri, sinir sistemi etkilenmeleri ve mesleki sağlık sorunlarına neden olabilmektedir.

Titreşim ölçümleri sayesinde çalışanların maruz kaldığı titreşim seviyeleri belirlenerek risklerin kontrol altına alınması ve uygun koruyucu önlemlerin planlanması sağlanır.

YASAL DAYANAK 

Titreşim ölçümleri aşağıdaki mevzuat ve standartlar kapsamında gerçekleştirilmektedir:
- 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu
- Çalışanların Titreşimle İlgili Risklerden Korunmalarına Dair Yönetmelik
- İş Hijyeni Ölçüm, Test ve Analizi Yapan Laboratuvarlar Hakkında Yönetmelik
- TS EN ISO 5349 Mekanik Titreşim – İnsanların Maruz Kaldığı El-Kol Titreşiminin Ölçülmesi ve Değerlendirilmesi Standardı
- TS ISO 2631 Mekanik Titreşim ve Şok – Tüm Vücut Titreşimine Maruziyetin Değerlendirilmesi Standardı

İşverenler, çalışanların titreşim kaynaklı risklerden korunması amacıyla gerekli ölçüm, değerlendirme ve önleyici faaliyetleri gerçekleştirmekle yükümlüdür.

TİTREŞİM ÖLÇÜMÜN AMACI 

Titreşim ölçümlerinin temel amaçları şunlardır:
- Çalışanların maruz kaldığı titreşim seviyelerini belirlemek,
- Titreşim kaynaklı sağlık risklerini değerlendirmek,
- Mevzuatta belirtilen sınır değerlerle karşılaştırma yapmak,
- İş ekipmanlarından kaynaklanan titreşim risklerini tespit etmek,
- Gerekli teknik ve idari önlemleri belirlemek,
- Güvenli çalışma koşullarının oluşturulmasına katkı sağlamak.

TİTREŞİM  TÜRLERİ

Çalışma ortamlarında titreşim maruziyeti temel olarak iki şekilde değerlendirilir:

1. El-Kol Titreşimi Ölçümü

El-kol titreşimi; çalışanların titreşim oluşturan el aletlerini veya ekipmanları kullanması sonucu titreşimin eller ve kollar aracılığıyla vücuda aktarılmasıdır.

El-kol titreşimine neden olabilecek ekipmanlar:
- Taşlama makineleri,
- Hilti ve kırıcı-deliciler,
- Matkaplar,
- Zımpara makineleri,
- Motorlu el aletleri,
- Havalı ekipmanlar,
- Kesme ekipmanları.

Uzun süreli el-kol titreşimi maruziyeti; el ve parmaklarda uyuşma, dolaşım bozuklukları ve kavrama gücünde azalma gibi sağlık sorunlarına yol açabilir.
 

2. Tüm Vücut Titreşimi Ölçümü

Tüm vücut titreşimi; titreşimin çalışan kişinin oturma veya ayakta durma noktaları aracılığıyla tüm vücuda aktarılmasıdır.

Bu tür titreşim genellikle;
- İş makineleri,
- Forkliftler,
- Kepçeler,
- Vinçler,
- Traktörler,
- Ağır araçlar,
- Mobil ekipmanlar
kullanılırken ortaya çıkar.

Uzun süreli maruziyet; bel, omurga ve kas-iskelet sistemi üzerinde olumsuz etkilere neden olabilir.

TİTREŞİM ÖLÇÜMÜ NASIL YAPILIR ?

Titreşim ölçümleri, çalışma koşullarını temsil edecek şekilde planlanır.
Ölçüm öncesinde;
- Kullanılan ekipman türleri,
- Çalışma süreleri,
- Çalışanın görev tanımı,
- Titreşim kaynağının özellikleri,
- Günlük maruziyet süresi
değerlendirilir.

Ölçümler sırasında uygun titreşim sensörleri kullanılır. Sensörler;
- El aletlerinde çalışan temas noktalarına,
- Koltuk veya oturma yüzeylerine,
- Çalışanın titreşim aldığı bölgelere
yerleştirilerek titreşim seviyeleri kaydedilir.

Elde edilen veriler analiz edilerek günlük titreşim maruziyet değeri hesaplanır.

ÖLÇÜMLERDEN DEĞERLENDİRİLEN PARAMETRELER

Titreşim ölçümlerinde aşağıdaki teknik değerler değerlendirilir:
- Titreşim ivmesi (m/s²),
- Frekans değerleri,
- Günlük maruziyet süresi,
- A(8) günlük titreşim maruziyet değeri,
- Eksen bazlı titreşim değerleri.
Sonuçlar ilgili mevzuatta belirtilen sınır ve etkin değerler ile karşılaştırılır.

TİTREŞİM MARUZİYET DEĞERLERİ

Mevzuat kapsamında genel olarak;

El-Kol Titreşimi
- Günlük maruziyet etkin değeri: 2,5 m/s²
- Günlük maruziyet sınır değeri: 5 m/s²

Tüm Vücut Titreşimi
- Günlük maruziyet etkin değeri: 0,5 m/s²
- Günlük maruziyet sınır değeri: 1,15 m/s²
değerleri dikkate alınmaktadır.

Değerlendirme yapılırken çalışanların günlük çalışma süreleri ve titreşim kaynaklarına maruz kalma süreleri birlikte ele alınmalıdır.

HANGİ İŞ YERLERİNDE TİTREŞİM ÖLÇÜMÜ YAPILMALIDIR ?

Titreşim ölçümleri özellikle aşağıdaki sektörlerde önem taşımaktadır:
- İnşaat sektörü,
- Madencilik faaliyetleri,
- Metal sanayi,
- Otomotiv sektörü,
- Üretim tesisleri,
- Yol yapım çalışmaları,
- Tarım sektörü,
- Ağır iş makinelerinin kullanıldığı işletmeler,
- Bakım ve onarım faaliyetleri.

KULLANILAN ÖLÇÜM CİHAZLARI 

Titreşim ölçümlerinde;
- Titreşim analizörleri,
- İvmeölçer sensörleri,
- El-kol titreşim ölçüm sistemleri,
- Tüm vücut titreşim ölçüm ekipmanları
kullanılmaktadır.

Ölçüm cihazlarının güvenilir sonuç verebilmesi için periyodik kalibrasyon ve kontrollerinin yapılması gerekmektedir.

ÖLÇÜM SONUÇLARININ RAPORLANMASI

Titreşim ölçüm raporlarında;
- İşletme ve çalışma alanı bilgileri,
- Ölçüm yapılan ekipmanlar,
- Ölçüm yöntemi,
- Kullanılan cihaz bilgileri,
- Maruziyet süreleri,
- Ölçüm sonuçları,
- Mevzuat karşılaştırmaları,
- Teknik değerlendirme ve öneriler
yer almaktadır.

Hazırlanan raporlar, işletmelerin risk değerlendirme çalışmalarında önemli bir teknik veri kaynağı oluşturur.

TİTREŞİM RİSKLERİNE KARŞI ALINABİLECEK ÖNLEMLER

Titreşim maruziyetini azaltmak amacıyla;
- Düşük titreşim seviyesine sahip ekipmanların tercih edilmesi,
- Makine ve ekipman bakımlarının düzenli yapılması,
- Titreşim sönümleyici sistemlerin kullanılması,
- Çalışma sürelerinin düzenlenmesi,
- Uygun eldiven ve kişisel koruyucu donanımların kullanılması,
- Çalışanlara titreşim riskleri konusunda eğitim verilmesi
sağlanabilir.

TİTREŞİM ÖLÇÜMÜNÜN İŞLETMELERE FAYDALARI

Düzenli titreşim ölçümleri;
- Çalışan sağlığının korunmasına,
- Meslek hastalıklarının önlenmesine,
- İş ekipmanlarından kaynaklanan risklerin azaltılmasına,
- Yasal yükümlülüklerin yerine getirilmesine,
- Daha güvenli çalışma ortamlarının oluşturulmasına
katkı sağlar.

SONUÇ

Titreşim ölçümleri, çalışanların mekanik titreşim kaynaklı sağlık risklerinden korunması için iş hijyeni kapsamında gerçekleştirilmesi gereken önemli değerlendirmelerden  biridir.

Profesyonel ekipmanlar ve uygun ölçüm yöntemleri kullanılarak gerçekleştirilen titreşim analizleri sayesinde işletmeler, mevcut riskleri belirleyebilir, gerekli iyileştirme çalışmalarını planlayabilir ve çalışanları için daha güvenli çalışma koşulları oluşturabilir.