1. GİRİŞ
Jeneratör tesisatı; iş yerlerinde, fabrikalarda ve endüstriyel tesislerde ana şebeke enerjisinin kesilmesi durumunda üretimin aksamaması, can ve mal güvenliğini tehdit edecek kritik sistemlerin (yangın söndürme, havalandırma, acil aydınlatma vb.) çalışmaya devam etmesi amacıyla kullanılan elektro-mekanik yedek güç sistemidir. Acil durum senaryolarında sistemin kararlı çalışması, elektriksel çarpılma/yangın risklerinin önlenmesi ve yasal yükümlülüklerin yerine getirilmesi amacıyla jeneratörlerin düzenli olarak test edilmesi zorunluluktur. [1, 2]

YASAL DAYANAK:
Bu kontroller, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği ile Elektrik Tesislerinde Topraklamalar Yönetmeliği uyarınca yasal bir yükümlülüktür. [1]

2. JENERATÖR TESİSATI NEDİR?
Jeneratör tesisatı; mekanik enerjiyi (genellikle dizel veya gazlı içten yanmalı motor ile) alternatif akım elektrik enerjisine dönüştüren motor, alternatör, transfer panosu (ATS), akü ve kontrol ünitelerinden oluşan entegre güç sistemleridir. Bu sistemlerin düzenli kontrolü sayesinde: [1, 2]

- İş güvenliği artırılır ve acil durumlarda tesisin enerjisiz kalması önlenir.
- Şebeke-jeneratör arası hatalı ters besleme (geri besleme) kazaları engellenir.
- Motor ve alternatör üzerindeki mekanik/elektriksel arızaların önüne geçilir.
- Yangın, yakıt sızıntısı ve egzoz gazı zehirlenmesi riskleri minimize edilir.
- 6331 sayılı Kanun uyarınca yasal yükümlülükler eksiksiz yerine getirilir. [1]

3. NEDEN PERİYODİK KONTROL YAPILMALIDIR? (YASAL YÜKÜMLÜLÜKLER)
Jeneratör tesisatının düzenli kontrolü ve fenni muayenesi:
- Yönetmelik Uyumu: İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği ile Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği yükümlülüklerini yerine getirir. [1]
- İşverenin Sorumluluğu (Madde 5 ve 6): İşveren, acil durum yedek güç ekipmanlarının çalışanların sağlık ve güvenliğini tehlikeye atmayacak şekilde her an çalışmaya hazır durumda tutulmasını sağlamakla yükümlüdür.
- Bakım Sürekliliği: Uzun süre stand-by (bekleme) modunda kalan jeneratörlerin marş sistemleri, yağ/yakıt kaliteleri ve elektriksel kontaklarının operasyonel güvenliğini sağlar. [1, 2]
- Erken Teşhis: Akü voltaj kayıplarının, blok ısıtıcı arızalarının, sızdırmazlık problemlerinin veya yalıtım direnci düşmelerinin önceden tespit edilmesini sağlar. [1, 2]
- İşletme Güvencesi: Elektrik kesintisi anında jeneratörün otomatik olarak devreye gireceğinden (black-out testi) emin olunmasını sağlayarak finansal ve operasyonel kayıpları önler.

4. HİZMET KAPSAMIMIZ
Çeşgem Mühendislik tarafından ilgili yönetmelik maddelerine ve TS ISO 8528 standart serisine uygun olarak gerçekleştirilen muayeneler: [1, 2]
- Genel dış görsel muayene, şasi titreşim sönümleyicileri (vibrasyon emici) ve mekanik bütünlük kontrolü.
- Yağ, su, antifriz, yakıt seviyeleri ile hortum ve filtrelerin sızdırmazlık/durum kontrolleri.
- Blok ısıtıcısı, radyatör, emiş panjurları ve egzoz tahliye sistemlerinin fonksiyon kontrolleri.
- Şebeke jeneratör geçişini sağlayan Otomatik Transfer Panosu (ATS), şalterler ve elektriksel bağlantı klemenslerinin kontrolü.
- Akü ve Marş Sistemi Kontrolleri: Voltaj, şarj ünitesi (redresör) ve marş motorunun işlevsellik testleri.
- Yalıtım Direnci ve Topraklama Ölçümü: Alternatör sargı izolasyon testleri ile jeneratör koruma ve nötr topraklama dirençlerinin ölçülmesi.
- Yüksüz ve Yüklü Fonksiyon Testleri: Jeneratörün çalıştırılarak frekans, gerilim (voltaj), yağ basıncı ve sıcaklık göstergelerinin doğrulanması.
- Tespit edilen mekanik, elektriksel veya çevresel (jeneratör odası yangın/havalandırma önlemleri) uygunsuzlukların raporlanması. [1, 2, 3, 4, 5]

5. SİSTEM BİLEŞENLERİ VE KONTROL SIKLIĞI
Yönetmeliğin EK-III Tablo 3 (Tesisatlar) bölümü uyarınca, ilgili standartlarda aksi belirtilmediği sürece acil durum güç sistemleri kapsamındaki jeneratör tesisatlarının YILDA EN AZ 1 DEFA periyodik ölçüm, kontrol ve fenni muayenelerinin yapılması zorunludur: [1]
- Dizel Jeneratör Grupları: Endüstriyel tesislerde en yaygın kullanılan dizel motorlu yedek güç sistemleri.
- Gazlı Jeneratör Grupları: Doğalgaz veya LPG ile tahrik edilen alternatif akım üreteçleri.
- Mobil (Taşınabilir) Jeneratörler: Saha, şantiye veya geçici çalışma alanlarında kullanılan taşınabilir güç kaynakları.
- Senkron Jeneratör Sistemleri: Birden fazla jeneratörün bir arada veya şebekeyle paralel çalıştığı kombine güç sistemleri. [1]

6. RAPORLAMA VE YÖNETMELİK ESASLARI (MADDE 7)
Yapılan test ve kontroller sonrasında:
- Bakanlık Uyumu: Kontroller sadece Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından yetkilendirilmiş, EKİPNET sistemine kayıtlı uzman makine, elektrik veya elektrik-elektronik mühendislerince yürütülür. [1]
- Standartlara Uygunluk: Sonuçlar TS ISO 8528 (Gidip gelmeli içten yanmalı motorla tahrik edilen alternatif akım jeneratör grupları) standardı ve elektrik iç tesisat mevzuatlarına göre değerlendirilir. [1, 2]
- Mevzuata Uygun Rapor: Yüklü/yüksüz test parametrelerini, topraklama değerlerini (Ohm), akü durumlarını ve varsa düzeltici faaliyet önerilerini içeren resmi denetimlerde geçerli Onaylı Periyodik Kontrol Raporu hazırlanır. [1]
- Özel Durum Kontrolleri: Jeneratör veya alternatörün yer değişikliğinde, motor rektifiyesi (büyük onarım) sonrasında, tesis elektrik altyapısının köklü değişimlerinde periyodik süre beklenmeksizin muayene tekrarlanır. [1]