1. GİRİŞ
Kaçak akım koruma röleleri; elektrik şebekesinde meydana gelebilecek yalıtım hataları, kablo hasarları veya cihaz gövdelerindeki elektrik kaçakları durumunda, can ve mal güvenliğini korumak amacıyla tasarlanmış kritik emniyet elemanlarıdır. İş yerlerinde çalışanların elektrik akımına kapılarak yaralanmasını (30 mA hayat koruma) ve elektrik kaynaklı yangın risklerini (300 mA yangın koruma) önlemek adına bu rölelerin periyodik olarak test edilmesi yasal bir zorunluluktur.

YASAL DAYANAK:
Bu kontroller, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği ile Elektrik Tesislerinde Topraklamalar Yönetmeliği gereğince hukuki bir yükümlülüktür.

2. KAÇAK AKIM KORUMA RÖLESİ NEDİR?
Kaçak akım koruma röleleri; bir devreye giren akım ile o devreden çıkan akım arasındaki dengeyi sürekli ölçen, fark oluşması (kaçak) halinde devreyi milisaniyeler mertebesinde açarak enerjiyi kesen elektromekanik koruma elemanlarıdır. Bu ekipmanların düzenli kontrolü sayesinde:
- İş güvenliği en üst düzeye çıkarılır ve ölümcül elektrik çarpma riskleri önlenir.
- Elektrik arklarından kaynaklanabilecek tesis yangınlarının önüne geçilir.
- Hassas elektronik cihazların ve makine sistemlerinin zarar görmesi engellenir.
- İşletmenin elektrik altyapısının güvenliği sürekli izlenebilir kılınır.
- 6331 sayılı Kanun uyarınca yasal yükümlülükler eksiksiz yerine getirilir

3. NEDEN PERİYODİK KONTROL YAPILMALIDIR? (YASAL YÜKÜMLÜLÜKLER)
Kaçak akım koruma rölelerinin düzenli test ve fenni muayenesi:
- Yönetmelik Uyumu: İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği ile elektrik iç tesisleri mevzuat gerekliliklerini yerine getirir.
- İşverenin Sorumluluğu (Madde 5 ve 6): İşveren, elektrik tesisatının ve bağlı ekipmanların çalışanların sağlık ve güvenliğine zarar vermeyecek şekilde, her zaman işlevsel tutulmasını sağlamakla yükümlüdür.
- Bakım Sürekliliği: Çevresel faktörler (toz, nem, mekanik yorgunluk) nedeniyle zamanla yapışabilen veya özelliğini yitirebilen röle mekanizmalarının güvenli durumda tutulmasını sağlar.
- Erken Teşhis: Standart dışı açma akımı veya hatalı gecikme sürelerine sahip, işlevini yitirmiş rölelerin önceden tespit edilmesini sağlar.
- İşletme Güvencesi: Arıza durumunda sistemin doğru çalışacağından emin olunmasını sağlayarak tesis sürekliliği ve güvenliği artırılır.

4. HİZMET KAPSAMIMIZ
Çeşgem Mühendislik tarafından ilgili yönetmelik maddelerine ve TS EN 61008 / TS EN 61009 standartlarına uygun olarak gerçekleştirilen testler:
- Genel dış görsel muayene, etiket bilgileri, nominal akım ve eşik değerlerinin kontrolü.
- Elektrik panosu içerisindeki montaj, kablo bağlantıları ve terminallerin gevşeklik kontrolü.
- Röle üzerindeki mekanik el test butonu (Test-T) fonksiyonunun kontrolü.
- Açma Akımı (mA) Testi: Kalibrasyonlu test cihazları vasıtasıyla rölenin kaç mA kaçak akımda devreyi açtığının (açma eşiği) tespiti.
- Açma Zamanı (ms) Testi: Kaçak oluştuğu andan itibaren rölenin devreyi kesme süresinin milisaniye cinsinden ölçülmesi ve standart limitlerle karşılaştırılması.
- Ana dağıtım ve tali panolarda selektivite (koordinasyon) uygunluğunun kontrolü.
- Tespit edilen hatalı açma akımı veya zamanlama uygunsuzluklarının raporlanması.

5. SİSTEM BİLEŞENLERİ VE KONTROL SIKLIĞI
Yönetmeliğin EK-III Tablo 3 (Tesisatlar) maddesi uyarınca, ilgili standartlarda aksi belirtilmediği sürece elektrik tesisatının ayrılmaz parçası olan kaçak akım koruma rölelerinin YILDA EN AZ 1 DEFA periyodik ölçüm ve testlerinin yapılması zorunludur:
-Hayat Koruma Röleleri (30 mA): Tali dağıtım panolarında, priz hatlarında ve operatörlerin doğrudan temas edebileceği makine beslemelerinde kullanılan röleler.
-Yangın Koruma Röleleri (300 mA): Ana dağıtım panolarında, şantiye giriş panolarında ve ana besleme hatlarında yangın güvenliği için kullanılan röleler.
- Tip Kriterine Göre Kontroller: Tesisteki yüklere bağlı olarak doğru seçilmiş olan AC, A, B, F veya S tipi (gecikmeli) rölelerin fonksiyonel uygunluk kontrolleri

6. RAPORLAMA VE YÖNETMELİK ESASLARI (MADDE 7)
Yapılan test ve kontroller sonrasında:
- Bakanlık Uyumu: Kontroller sadece Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından yetkilendirilmiş, EKİPNET sistemine kayıtlı uzman elektrik veya elektrik-elektronik mühendislerince yapılır.
- Standartlara Uygunluk: Sonuçlar ulusal elektrik iç tesisleri yönetmeliği ve ilgili uluslararası (IEC, EN) standart kriterlerine göre değerlendirilir.
- Mevzuata Uygun Rapor: Her bir röle için ölçülen milisaniye (ms) ve miliamper (mA) değerlerini, nominal akımları ve test sonucunun uygunluk durumunu gösteren Onaylı Periyodik Kontrol Raporu hazırlanır.
- Özel Durum Kontrolleri: Elektrik panolarının revizyonunda, tesise yeni büyük güçte makine hatları eklendiğinde, kaza veya yangın gibi olağanüstü durumlarda periyodik süre beklenmeksizin testler tekrarlanır.