1. GİRİŞ
Elektrik panoları görsel ve fonksiyonel kontrolleri; iş yerlerinde enerjinin kontrol edildiği ana ve tali dağıtım panolarının, işletme ömrü boyunca standartlara uygun ve güvenli bir şekilde çalışıp çalışmadığını belirlemek amacıyla yapılan fenni muayenelerdir.
Panoların fiziksel durumunun ve komponentlerinin işlevselliğinin incelenmesi; ark patlamalarının, doğrudan veya dolaylı temas kaynaklı ölümcül elektrik çarpmalarının ve tesis genelinde ortaya çıkabilecek endüstriyel yangınların önlenmesi adına kritik bir öneme sahiptir. [1, 2, 3]

YASAL DAYANAK
Bu kontroller, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği ile Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği hükümleri uyarınca zorunlu bir yükümlülüktür. [1, 2]

2. PANO GÖRSEL VE FONKSİYON KONTROLÜ NEDİR?
Elektrik panosu görsel ve fonksiyon kontrolü; panoların yerleşimi, dış gövde bütünlüğü, iç kablolama düzeni ve devre elemanlarının (şalter, sigorta, sinyal lambaları vb.) fiziki ve operasyonel olarak mevzuata uygunluğunun uzman gözüyle değerlendirilmesidir.

Bu kontrolün düzenli olarak yapılması sayesinde: [1, 2]
- İş güvenliği standartları en üst düzeye çıkarılarak çalışanların can güvenliği korunur.
- Gevşek bağlantılar, hatalı etiketlemeler ve korumasız canlı hatlar anında tespit edilir.
- Tozlanma, nemlenme veya komponent yıpranması kaynaklı kısa devre riskleri önlenir.
- Pano kapaklarının ve kilit sistemlerinin işlevselliği doğrulanarak yetkisiz kişilerin müdahalesi engellenir.
- 6331 sayılı Kanun uyarınca yasal yükümlülükler eksiksiz yerine getirilir. [1, 2, 3, 4, 5]

3. NEDEN PERİYODİK KONTROL YAPILMALIDIR? (YASAL YÜKÜMLÜLÜKLER)
Elektrik panolarının düzenli görsel ve fonksiyonel fenni muayenesi:
- Yönetmelik Uyumu: İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği’nin "Tesisatlar" (EK-III) ekindeki yasal zorunlulukları tam olarak karşılar. [1, 2]
- İşverenin Sorumluluğu (Madde 5 ve 6): İşveren, tesisteki elektrik panolarının her zaman çalışanların sağlığına ve bina güvenliğine zarar vermeyecek şekilde, emniyetli durumda tutulmasını sağlamakla yükümlüdür. [1]
- Bakım Sürekliliği: Fabrika ortamındaki titreşim, ortam sıcaklığı ve toz gibi dış etkenlerden ötürü zamanla deforme olabilecek şalt malzemelerinin takibini sağlar. [1, 2]
- Erken Teşhis: Yanlış sigorta seçimleri, aşınmış siperlikler veya pano önündeki izole halı eksiklikleri gibi risklerin tehlike yaratmadan belirlenmesini sağlar. [1, 2]
- İşletme Güvencesi: Bakanlık denetimlerinde, İSG müfettiş incelemelerinde ve resmi ruhsat onay süreçlerinde tesisin elektriksel uygunluğunu belgeler. [1, 2]

4. HİZMET KAPSAMIMIZ
Çeşgem Mühendislik tarafından ilgili yönetmelik maddelerine ve TS EN 61439 standart serisine uygun olarak gerçekleştirilen test ve muayeneler:
- Panoların yerleşimi, etrafındaki kaçış yollarının açıklığı ve pano önü malzeme istif durumlarının kontrolü.
- Pano önlerinde elektrik çarpmalarına karşı koruma sağlayan izole halıların (yalıtkan paspas) varlığı ve yeterlilik kontrolü.
- Pano kapaklarının, kilit mekanizmalarının ve doğrudan temasa karşı koruma sağlayan iç şeffaf/metal koruma siperliklerinin (pleksiglas) durum kontrolü.
- Şalter giriş-çıkışları, bara birleşimleri, klemens ve kablo bağlantılarının gözle mekanik durum kontrolü.
- Pano içi kablo kanallarının düzeni, kablo kesitlerinin uygunluğu ve renk kodlaması kontrolleri.
- Sinyal lambaları, multimetreler, akım-gerilim göstergeleri ve butonların fonksiyonel çalışma testleri.
- Pano içi toz, nem, yabancı madde girişini engelleyen IP koruma sınıflarının ve sızdırmazlık contalarının kontrolü.
- Pano içi etiketlemelerin, klemens numaralandırmalarının ve güncel tek hat şemalarının mevcudiyet kontrolü.
- Tespit edilen tüm yapısal ve fonksiyonel uygunsuzlukların hafif/ağır kusur olarak derecelendirilerek raporlanması. [1, 2, 3, 4, 5]

5. SİSTEM BİLEŞENLERİ VE KONTROL SIKLIĞI
Yönetmeliğin EK-III Tesisatlar tablosu uyarınca, ilgili standartlarda aksi belirtilmediği sürece tüm elektrik panolarının görsel ve fonksiyonel muayenelerinin YILDA EN AZ 1 DEFA yapılması yasal olarak zorunludur: [1, 2]
- Ana Dağıtım Panoları (ADP): Tesise giren yüksek gücün ilk dağıtıldığı, şalt elemanlarının durumunun en kritik olduğu ana panolar. [1]
- Tali Dağıtım ve Aydınlatma Panoları: Üretim hatlarında, ofis katlarında ve lokal alanlarda kullanıcıların en çok temas ettiği dağıtım panoları.
- Kompanzasyon Panoları: Güç faktörü düzeltimi için kondansatör ve deşarj dirençlerinin fiziki durumunun incelendiği panolar.
- Makine Kumanda ve Kontrol Panoları: Üretim tezgahları üzerinde yer alan, acil durdurma ve sürücü (invertör) sistemlerini barındıran kontrol kabinleri.

6. RAPORLAMA VE YÖNETMELİK ESASLARI (MADDE 7)
Yapılan test ve kontroller sonrasında:
-Bakanlık Uyumu: Kontroller sadece Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından yetkilendirilmiş, EKİPNET sistemine kalıcı kayıtlı uzman elektrik veya elektrik-elektronik mühendislerince yürütülür.
- Standartlara Uygunluk: Sonuçlar TS EN 61439 (Alçak gerilim anahtarlama ve kontrol düzeni panoları) standardı ve Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği kriterlerine göre değerlendirilir.
- Mevzuata Uygun Rapor: Kontrolü sağlanan her bir pano için ayrı ayrı fiziki check-list durumunu, tespit edilen uygunsuzlukları ve yapılması gereken acil düzeltici faaliyetleri içeren resmi Bakanlık formatına uygun Onaylı Periyodik Kontrol Raporu hazırlanır.
-Özel Durum Kontrolleri: Panolarda yapılan kablolama revizyonlarında, şalt malzemesi değişimlerinde, yeni makine hatları panoya eklendiğinde veya tesiste yaşanan kısa devre/yangın gibi durumlarda periyodik süre beklenmeksizin kontroller tekrarlanır. [1, 2, 3, 4, 5, 6]